Medical Law Journal

fa مسئولیت مدنی دولت در بیماری واگیردار کووید-19 در پرتو آرای قضایی State Civil Liability in Relation to the COVID-19 Pandemic in Light of Judicial Decisions پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: انسان، یعنی سلامت و حیات را از انسان سلب می‌نمایند و این قابلیت را دارند از یک منطقه شروع و به ‌یک‌باره جهان را در بر بگیرند. شیوع بیماری‌های واگیردار خسارات زیادی به دنبال دارد. کشور ایران از گذشته تاکنون شاهد شیوع بیماری‌های واگیردار مختلفی بوده که آسیب‌های جانی و مالی بسیاری را به مردم وارد نموده است. دولت به موجب مسئولیت مدنی که در برابر شهروندان دارد می‌بایست زندگی را تا حد ممکن با دوران قبل از شیوع ویروس برابر کند، شیوع بیماری کووید-19 به عنوان یک یک بیماری واگیردار و بحران جهانی، چالش‌های متعددی را در حوزه‌های مختلف، از جمله حقوق و مسئولیت مدنی دولت‌ها ایجاد کرده است. روش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکردی تطبیقی، مبانی نظری (سنتی و نوین)، مستندات قانونی (قانون اساسی و قوانین مدیریت بحران) و رویه قضایی ملی و بین‌المللی را در زمینه مسئولیت مدنی دولت در قبال خسارات پاندومی کووید-۱۹ واکاوی می‌کند. ملاحظات اخلاقی: در تمام مراحل نگارش پژوهش حاضر، ضمن رعایت اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است. یافته‌ها: تحلیل‌ها نشان می‌دهد که نظریه‌های سنتی «تقصیر» و «خطر» به دلیل دشواری اثبات رابطه علیت و ماهیت طبیعی ویروس، برای جبران خسارات جمعی پاندومی ناکارآمدند. در مقابل، نظریه‌های نوین، مانند «دولت مسئول» و «همبستگی اجتماعی» که بر تکالیف مثبت دولت، اصل لاضرر و ضمان بیت‌المال استوارند، مبنایی منصفانه‌تر برای مسئولیت‌پذیری ارائه می‌دهند. همچنین رویه قضایی ایران و جهان نشان‌دهنده گذار از مسئولیت مبتنی بر تقصیر فردی به سمت مسئولیت سیستماتیک و جبران خسارت از محل بودجه عمومی است. نتیجه‌گیری: در نهایت، مقاله نتیجه می‌گیرد که مبنای صحیح و عادلانه برای مسئولیت دولت در حوادث قهری و پاندومیک، «نظریه دولت مسئول» است؛ نظریه‌ای که مسئولیت را نه بر پایه تقصیر، بلکه بر عهده‌داری دولت در حفظ جان و مال شهروندان و توزیع عادلانه هزینه‌ها استوار می‌سازد. برای اجرای عملی این اصل، پیشنهاد می‌شود قوانین خاصی برای تعیین سقف جبران خسارت تدوین شده و «صندوق ملی جبران خسارات پاندومیک» از محل درآمدهای عمومی تأسیس گردد تا مکانیزمی سریع و عادلانه برای جبران زیان‌دیدگان فراهم شود.  </div> <div style="text-align: justify;">Background and Aim: Infectious diseases pose a serious threat to human life and health and may rapidly spread from a local outbreak to a global pandemic. Throughout its history, Iran has experienced numerous outbreaks of infectious diseases that have inflicted substantial human and financial losses. Owing to its civil liability toward citizens, the State is obliged to restore social conditions, as far as practicable, to those existing prior to the outbreak of such diseases. As an infectious disease and a global public health crisis, the COVID-19 pandemic has raised significant legal challenges, particularly regarding the civil liability of governments. This study examines the legal foundations of state civil liability in the context of the COVID-19 pandemic through an analysis of judicial decisions. Methods: This study employed a descriptive–analytical method with a comparative approach. It examines the traditional and contemporary theoretical foundations of state liability, relevant legal instruments, including the Constitution and disaster management legislation, as well as national and international judicial decisions concerning state civil liability for damages arising from the COVID-19 pandemic. Ethical Considerations: Throughout all stages of this research, the principles of honesty, academic integrity, and respect for the originality of sources were fully observed. Results: The findings indicate that the traditional theories of fault-based liability and risk liability are inadequate for compensating collective pandemic-related losses because of the inherent difficulties in establishing causation and the natural origin of the virus. By contrast, contemporary theories, particularly the Responsible State Theory and the principle of social solidarity, which are grounded in the State’s positive obligations, the principle of no harm, and compensation from public funds, provide a more equitable basis for state liability. Moreover, judicial decisions in Iran and other jurisdictions demonstrate a gradual shift from individual fault-based liability toward systemic state responsibility and compensation financed through public resources. Conclusion: This study concludes that the Responsible State Theory provides the most appropriate and equitable foundation for state liability in cases of force majeure and pandemic events. Under this approach, liability is founded not on fault but on the State’s obligation to protect the lives and property of its citizens and to ensure the fair distribution of social losses. To implement this approach effectively, it is recommended that specific legislation be enacted to establish statutory limits for compensation and that a National Pandemic Compensation Fund be created from public revenues to provide a prompt and equitable mechanism for compensating victims. Please cite this article as: Omidi M, Jafari MH, Bakhtjoo R. The Civil Responsibility of the Government Due to the Lack of Warning and Prevention of Forced Accidents with Emphasis on Judicial Procedure. Medical Law Journal. 2026; 20: e10.</div> مسئولیت مدنی دولت, بیماری کووید-19, مسئولیت دولت در رویه قضایی, نظریه دولت متعارف و مسئول State Civil Liability, COVID-19, State Liability in Judicial Decisions, Responsible State Theory. 141 158 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-2081-1&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Omidi مهدی امیدی‌ 100319475328460015784 100319475328460015784 No Department of Law, Yazd Branch, Islamic Azad University, Yazd, Iran. گروه حقوق، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران. Mohammad Hossein Jafari محمدحسین جعفری Vakeel@gmail.com 100319475328460015785 0009-0003-8911-2649 Yes Department of Law, Yazd Branch, Islamic Azad University, Yazd, Iran. گروه حقوق، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران. Ruhollah Bakhtjoo روح‌الله بخت‌جو 100319475328460015786 100319475328460015786 No Department of Law, Taft Branch, Islamic Azad University, Taft, Iran. گروه حقوق، واحد تفت، دانشگاه آزاد اسلامی، تفت، ایران.