Medical Law Journal

fa بررسی تطبیقی مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در حقوق ایران و انگلستان با تأکید بر جرائم پزشکی A Comparative Study of the Criminal Liability of Legal Entities for Medical Crimes in Iranian and English Law پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: جرائم پزشکی و دارویی، یکی از اصلی‌ترین جرائمی هستند که می‌توانند توسط اشخاص حقوقی اعم از اشخاص حقوقی عمومی و خصوصی ارتکاب یابند. این نوع مسئولیت به ویژه پس از بحران کرونا اهمیت ویژه‌ای یافت که شرکت‌های دارویی هم در سطوح بین‌المللی هم در سطوح داخلی، واکسن‌های آلوده در اختیار مراکز پزشکی و درمانی قرار داده یا اینکه نهادهای دولتی متصدی مانند وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در انتقال محموله‌های دارویی به بیماران تقصیر داشته‌اند. آنچه از اهداف این تحقیق می‌باشد، اولاً شناسایی مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در اثر ارتکاب جرائم پزشکی در نظام حقوقی ایران؛ ثانیاً شناسایی مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در اثر ارتکاب جرائم پزشکی در نظام حقوقی انگلستان؛ نهایتاً بررسی تفاوت‌های میان نهاد مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در اثر ارتکاب جرائم پزشکی بین نظام‌های حقوقی ایران و انگلستان است. روش: روش پژوهش حاضر مبتنی بر روش توصیفی ـ تحلیلی است. در این راستا، از منابع کتابخانه‌ای موجود در سطح دو نظام حقوقی ایران و انگلستان برای ترسیم رویکرد کلی‌شان در ارتباط با مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در اثر ارتکاب جرائم پزشکی استفاده می‌شود. ملاحظات اخلاقی: در این تحقیق، اصول امانتداری علمی، عدم تبعیض و اصالت متن مورد رعایت قرار گرفته است. یافته‌ها: بدیهی است که با توجه به اینکه در قانون مجازات اسلامی 1392 به مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی اشاره شده و مورد پذیرش قرار گرفته است؛ اهمیت پرداختن به مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در اثر ارتکاب جرائم پزشکی، از اهمیت بیشتری برخوردار می‌گردد. در نظام حقوقی انگلستان، قوانین جزایی خاص در ارتباط با مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی در اثر ارتکاب جرائم پزشکی تصویب و رویه قضایی متعددی نیز در این زمینه با توجه به پیشینه طولانی‌تر آن نسبت به ایران وجود دارد. نتیجه‌گیری: مبانی مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی ناشی از ارتکاب جرائم پزشکی در نظام حقوقی ایران، در سایه عدم رویکرد حقوقی واحد، بر اساس مبانی فقهی همچون قاعده لاضرر، تسبیب و... قابل توصیف است، اما در نظام حقوقی انگلستان بر مبنای حقوق بشری، یعنی حق بر سلامت بیماران و حمایت از حقوق مصرف‌کننده دنبال می‌شود. شرایط مسئولیت کیفری اشخاص حقوقی ناشی از ارتکاب جرائم پزشکی در نظام حقوقی ایران و انگلستان نیز با یکدیگر متفاوت هستند.  </div> <div style="text-align: justify;">Background and Aim: Medical and pharmaceutical offences constitute one of the principal categories of crimes that may be committed by legal entities, whether public or private. The significance of corporate criminal liability in this field became particularly evident following the COVID-19 pandemic, during which pharmaceutical companies, both domestically and internationally, were alleged to have supplied contaminated vaccines to healthcare institutions, while public authorities, including the Ministry of Health and Medical Education, were alleged to have been negligent in the distribution of pharmaceutical supplies to patients. This study aims, first, to examine the criminal liability of legal entities arising from the commission of medical crimes under the Iranian legal system; second, to analyse the corresponding legal framework in English law; and finally, to compare the approaches adopted by the two legal systems. Methods: This study employed a descriptive–analytical methodology based on documentary research. Relevant library resources from the legal systems of Iran and England were examined to identify and compare their respective approaches to the criminal liability of legal entities arising from the commission of medical crimes. Ethical Considerations: Throughout this study, the principles of academic integrity, non-discrimination, and respect for the originality of sources were fully observed. Results: Since the criminal liability of legal entities has been expressly recognised under the Islamic Penal Code of 2013, examining the criminal liability of legal entities in relation to medical crimes has become increasingly significant in Iranian law. In contrast, English law has developed a more comprehensive legal framework governing the criminal liability of legal entities in relation to medical crimes through both specific statutory provisions and an extensive body of judicial decisions. Conclusion: In the Iranian legal system, the foundations of the criminal liability of legal entities for medical crimes are shaped by diverse jurisprudential principles, including the principles of no harm (La Zarar), causation, and other Islamic legal doctrines, owing to the absence of a unified legal approach. By contrast, English law primarily grounds such liability in human rights principles, particularly the right to health and the protection of consumer rights. Furthermore, the legal requirements governing the criminal liability of legal entities for medical crimes differ substantially between the Iranian and English legal systems. Please cite this article as: Moghaddam R, Goldouzian H, Esmaeili AA. Comparative Study of Criminal Liability of Legal Entities in Iranian and English Law with Emphasis on Medical Crimes. Medical Law Journal. 2026; 20: e28.  </div> مسئولیت کیفری شخص حقوقی, جرائم پزشکی, بیمارستان, کلینیک زیبایی, شرکت‌های دارویی, وزارت بهداشت, درمان و آموزش پزشکی, دانشگاه‌های علوم پزشکی Criminal Liability of Legal Entities, Medical Crimes, Hospitals, Cosmetic Clinics, Pharmaceutical Companies, Ministry of Health and Medical Education, Medical Sciences Universities 422 437 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-2338-1&slc_lang=fa&sid=1 Reza Moghaddam رضا مقدم 100319475328460015781 100319475328460015781 No Department of Law, Gorgan Branch, Islamic Azad University, Gorgan, Iran. گروه حقوق، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران. Hossein Goldouzian حسین گلدوزیان‌ hossein_goldouzian@yahoo.com 100319475328460015782 100319475328460015782 Yes Department of Law, Gorgan Branch, Islamic Azad University, Gorgan, Iran. گروه حقوق، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران. Ali Akbar Esmaeili علی‌اکبر اسمعیلی 100319475328460015783 100319475328460015783 No Department of Law, Gorgan Branch, Islamic Azad University, Gorgan, Iran. گروه حقوق، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران.