Medical Law Journal

fa رویکرد قانون بورس و اوراق بهادار نسبت به مداخله دولت در زمینه قیمت‌گذاری دستوری کالاها و خدمات پزشکی و دارویی The Approach of the Securities and Exchange Law toward Government Intervention in Mandatory Pricing of Medical and Pharmaceutical Goods and Services پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: قیمت‌گذاری دستوری کالاها و خدمات، به ‌ویژه در بخش سلامت و درمان، همواره از چالش‌های نظام حقوقی و اقتصادی ایران محسوب می‌شود. در این میان، قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۸۴ و اصلاحات بعدی، با هدف تنظیم بازار سرمایه و شفاف‌سازی فرآیند کشف قیمت، اصولی را در حوزه مداخله دولت در قیمت‌گذاری کالاها و خدمات وضع کرده است. این پژوهش با هدف بررسی رویکرد حقوقی قانون بورس و اوراق بهادار نسبت به مداخله دولت در قیمت‌گذاری دستوری کالاها و خدمات پزشکی و دارویی و تبیین نحوه تعامل آن با سایر الزامات قانونی نظام سلامت ایران انجام می‌شود. روش: پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد اسنادی انجام گرفت. مواد مرتبط از قانون بازار اوراق بهادار، قوانین و مقررات مکمل در حوزه سلامت و درمان، به ویژه مصوبات مرتبط با قیمت‌گذاری خدمات پزشکی و دارویی مورد بررسی تطبیقی و تحلیل حقوقی قرار گرفت. ملاحظات اخلاقی: در این مطالعه، کلیه اصول اخلاق پژوهش، شامل امانتداری علمی، استناد دقیق به منابع قانونی، پرهیز از جانبداری و رعایت حقوق ذی‌نفعان رعایت شده است. یافته‌ها: بر اساس تحلیل مواد ۲، ۴، ۵، ۱۸ و ۴۳ قانون بازار اوراق بهادار، اصول کلی حاکم بر کشف قیمت مبتنی بر مکانیسم عرضه و تقاضا، شفافیت، رقابت سالم و ممنوعیت قیمت‌گذاری دستوری، حتی در مورد کالاهای حساس، از جمله رویکردهای بنیادین این قانون است. با این حال، در حوزه کالاها و خدمات پزشکی و دارویی، دولت به استناد قوانین خاص بخش سلامت، همچون قانون مقررات امور پزشکی، دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب ۱۳۶۷ و قوانین بودجه سنواتی، اقدام به مداخله گسترده در قیمت‌گذاری می‌کند. این وضعیت، تعارض ساختاری میان الزامات آزادسازی اقتصادی مندرج در قانون بورس و مداخله دولت در کنترل قیمت‌های سلامت ایجاد کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که این تعارض می‌تواند منجر به اختلال در بازار، کاهش انگیزه تولیدکنندگان، کمبود دارو و خدمات و کاهش سرمایه‌گذاری در بخش سلامت شود. نتیجه‌گیری: نظام حقوقی ایران، در حوزه قیمت‌گذاری کالاها و خدمات پزشکی، در دو سطح مجزا، اما متقاطع عمل می‌کند؛ قانون بورس و اوراق بهادار با رویکرد آزادی اقتصادی و تقویت مکانیسم بازار و قوانین بخش سلامت با رویکرد مداخله حمایتی دولت. این دوگانگی حقوقی، در عمل منجر به ناکارآمدی، ایجاد رانت و نارضایتی اجتماعی شده است. برای حل این چالش، لازم است با اصلاح قوانین یا تدوین سیاست‌های تلفیقی، زمینه‌ای برای هم‌افزایی میان بازار آزاد و ضرورت‌های حاکمیتی در کنترل قیمت‌های سلامت فراهم شود.</div> <div style="text-align: justify;">Background and Aim: Mandatory pricing of goods and services, particularly in the healthcare and treatment sector, has long been regarded as a persistent legal and economic challenge within the Iranian regulatory system. The Securities Market Act of the Islamic Republic of Iran (2005, as amended), aimed at regulating capital markets and ensuring transparency in price discovery mechanisms, is grounded in principles that address the scope and legitimacy of governmental intervention in pricing. This study examines the legal approach of the Securities and Exchange framework toward state intervention in mandatory pricing of medical and pharmaceutical goods and services and analyzes its interaction with the broader legal regime governing the Iranian healthcare system. Method: This research adopts a descriptive–analytical methodology and is based on documentary analysis. Relevant provisions of the Securities Market Act, complementary legislation in the health and medical sector, and regulatory instruments governing the pricing of medical and pharmaceutical services were examined through legal and comparative analysis. Ethical Considerations: The study was conducted in full compliance with research ethics, including academic integrity, accurate legal citation, avoidance of bias, and respect for stakeholders’ rights. Results: An analysis of Articles 2, 4, 5, 18, and 43 of the Securities Market Act indicates that its foundational principles are based on market-driven price discovery mechanisms, transparency, fair competition, and the rejection of administratively imposed pricing, even in relation to sensitive commodities. However, in the healthcare and pharmaceutical sectors, the state extensively intervenes in pricing based on sector-specific legislation, including the Law on Medical, Pharmaceutical, Food and Beverage Affairs (1988) and annual budgetary statutes. This has generated a structural normative conflict between the market-oriented logic of the Securities Market Act and the interventionist regulatory framework governing healthcare pricing. The findings suggest that this duality may result in market distortions, weakened production incentives, shortages of medicines and healthcare services, and reduced investment in the health sector. Conclusion: The Iranian legal system operates through two distinct yet overlapping regulatory paradigms in the field of healthcare pricing: the Securities Market Law, which is grounded in economic liberalization and market-based price formation, and the healthcare regulatory framework, which is based on state intervention for public welfare objectives. This legal dualism has contributed to inefficiency, rent-seeking behavior, and social dissatisfaction. Addressing this challenge requires either legislative reform or the development of integrated policy frameworks capable of reconciling market mechanisms with public health governance imperatives. Please cite this article as: Najafi SAA, Ostvar Sangari K, Shojaeeian KH. The Approach of the Securities and Exchange Law towards Government Intervention in the Field of Mandatory Pricing of Medical and Pharmaceutical Goods and Services. Medical Law Journal. 2026; 20: e19.</div> قیمت‌گذاری دستوری, بازار سرمایه, خدمات پزشکی, دارو, مداخله دولت Mandatory Pricing, Capital Market, Medical Services, Pharmaceuticals, State Intervention 289 302 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-2378-2&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Amir Ardalan Najafi سیدامیراردلان نجفی 100319475328460015812 100319475328460015812 No Department of Public Law, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran. گروه حقوق عمومی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران. Kourosh Ostovar Sangari کوروش استوارسنگری kourosh_ostovar_s@yahoo.com 100319475328460015813 100319475328460015813 Yes Department of Public Law, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran. . گروه حقوق عمومی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران. Khadijeh Shojaeian خدیجه شجاعیان 100319475328460015814 100319475328460015814 No Department of Public Law, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran. . گروه حقوق عمومی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.