Medical Law Journal

fa هوش مصنوعی در نظام سلامت: صیانت فقهی ـ حقوقی از حریم خصوصی بیمار و الزامات اخلاقی Artificial Intelligence in Health Systems: Juridical-Theological Protection of Patient Privacy and Ethical Obligations پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: گسترش کاربرد هوش مصنوعی در تشخیص، پایش و تصمیم‌یار بالینی، در کنار افزایش کارایی، وابستگی فزاینده‌ای به داده‌های عمیقاً هویتی بیماران ایجاد کرده است. مسئله اصلی، تضمین کرامت، حریم خصوصی و خودمختاری بیمار در سراسر چرخه داده، بدون اخلال در منافع درمانی و ایمنی بالینی است. روش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای و اسنادی، از طریق تفسیر تطبیقی مبانی فقهی، قواعد حقوق ایران و اتحادیه اروپا، و نیز استانداردهای اخلاقی و فنی ناظر بر کاربرد بالینی هوش مصنوعی در نظام سلامت انجام شده است. ملاحظات اخلاقی: پایبندی به صداقت علمی، رعایت حقوق اشخاص، رازداری و احترام به مالکیت فکری در تمامی مراحل نگارش رعایت شده است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد داده سلامت امتداد شخصیت بیمار است و صیانت از آن مستلزم حداقل‌گرایی در گردآوری، کنترل دسترسی و مبهم‌سازی خروجی‌هاست. در حقوق ایران، مصونیت حیثیت، منع تجسس و جرم‌انگاری افشا و دسترسی غیر مجاز، با شرط حکم صریح قانون، ظرفیت حمایت پیشینی و کیفری فراهم می‌کند. در اتحادیه اروپا نیز حاکمیت بیمار بر داده، مدیریت ریسک، نظارت انسانی بر سامانه‌های پرخطر و سازوکارهای اجرایی و قضایی، چهارچوبی منسجم برای پاسخگویی ایجاد کرده است. نتیجه‌گیری: صیانت مؤثر از حریم بیمار در پزشکی مبتنی بر هوش مصنوعی مستلزم تلفیق مبنای هنجاری کرامت، ضمانت‌های حقوقی و کیفری و الزامات فنی قابل حسابرسی است. الگوی اتحادیه اروپا می‌تواند مبنای مناسبی برای تدوین مقررات شفاف سلامت دیجیتال در ایران باشد.</div> <div style="text-align: justify;">Background and Aim: The expanding use of artificial intelligence in diagnosis, monitoring and clinical decision support, while enhancing efficiency, has created an unprecedented dependence on deeply identity-related patient data. The central issue is how to safeguard patient dignity, privacy and autonomy throughout the entire data lifecycle without undermining therapeutic interests and clinical safety. Method: This study adopts a descriptive-analytical approach based on library and documentary sources. It employs a comparative interpretation of Islamic jurisprudential foundations, the legal rules of Iran and the European Union and the ethical and technical standards governing the clinical use of artificial intelligence in healthcare systems. Ethical Considerations: Scientific integrity, respect for individual rights, confidentiality and respect for intellectual property were observed throughout all stages of the research and writing process. Results: The findings indicate that health data constitute an extension of the patient’s personality and their effective protection requires data minimization, access control and output obfuscation. In Iranian law, the protection of dignity, the prohibition of intrusion and the criminalization of unauthorized disclosure and access, subject to explicit legal authorization, provide preventive and punitive safeguards. In the European Union, patient data governance, risk management, human oversight of high-risk systems and judicial and enforcement mechanisms establish a coherent accountability framework. Conclusion: Effective protection of patient privacy in AI-based medicine requires the integration of a dignity-based normative foundation, legal and criminal safeguards and auditable technical standards. The European Union model offers a suitable reference point for developing clear digital health regulations in Iran. Please cite this article as: Ghabooli Dorafshan SMH, Najibzadeh Vamegh Abadi F. Artificial Intelligence in Health Systems: Juridical-Theological Protection of Patient Privacy and Ethical Obligations. Medical Law Journal. 2026; 20: e18.</div> هوش مصنوعی, حریم خصوصی, عدالت الگوریتمی, رضایت آگاهانه, کرامت انسانی Artificial Intelligence, Patient Privacy, Algorithmic Justice, Informed Consent, Human Dignity 267 288 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-2447-1&slc_lang=fa&sid=1 Sayyed Mohammad Hadi Ghabooli Dorafshan سیدمحمدهادی قبولی درافشان h.ghaboli@um.ac.ir 100319475328460015530 100319475328460015530 Yes Department of Islamic Jurisprudence and Principles of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. Fatemeh Najibzadeh Vamegh Abadi فاطمه نجیب‌زاده وامق‌آبادی 100319475328460015531 100319475328460015531 No Department of Islamic Jurisprudence and Principles of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.