Medical Law Journal

fa نقض حق بر سلامت کارکنان بالینی در پرتو اضافه‌کار اجباری (با نگاهی به قانون ارتقای بهره‌وری کارکنان بالینی نظام سلامت) Violation of the Right to Health of Clinical Staff in Light of Mandatory Overtime (with Reference to the Law on Enhancing the Productivity of Clinical Staff in the Health System) پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: پدیده اضافه‌کاری اجباری در کادر درمانی ایران یکی از چالش‌برانگیزترین مسائل حقوقی و مدیریتی در نظام سلامت کشور طی دو دهه اخیر بوده است. این پژوهش با هدف تحلیل انتقادی ماده واحده قانون ارتقای بهره‌وری کارکنان بالینی نظام سلامت (مصوب ۱۳۸۸ ش.) و آیین‌نامه اجرایی آن، به بررسی دقیق این پرسش بنیادین می‌پردازد که: آیا تحمیل ساعات کار مازاد (اضافه‌کاری اجباری)، مستند به قوانین موجود و بدون اخذ رضایت صریح و آگاهانه کارمند، از منظر دکترین حقوق عمومی و حقوق کار مشروعیت حقوقی دارد یا خیر؟ روش: این پژوهش رویکردی توصیفی ـ تحلیلی دارد و اطلاعات آن به شیوه‌ای کتابخانه&rlm;ای گردآوری شده است. ملاحظات اخلاقی: پژوهش حاضر با رعایت اصول اخلاق در پژوهش و جنبه‌های اخلاقی مطالعه کتابخانه‌ای نگاشته شده است. یافته‌ها: قانون ارتقای بهره‌وری فاقد تصریح صریح در ممنوعیت مطلق تحمیل اضافه‌کاری بدون رضایت است. این سکوت، به ویژه در شرایط اوج فشار کاری، فضای تفسیرپذیری را برای کارفرمایان فراهم می‌آورد که برداشت کنند عبارت «در صورت نیاز» که در متن قانون آمده است، به معنای اجبار ضمنی است، اما می‌توان با استناد به قوانین عمومی در باب ممنوعیت اضافه‌کاری و توجه به روح قانون ارتقا و عبارات مندرج در قانون این ممنوعیت را به طور ضمنی برداشت نمود. نتیجه‌گیری: ساختار قانون ارتقای بهره‌وری، فاقد مکانیسم شفاف و الزام‌آور برای حل تعارض میان اصل استمرار خدمات عمومی و حقوق بنیادین کارکنان بالینی است. سکوت قانون‌گذار در تعریف دقیق و محصورساختن شرایط اضطراری به عنوان استثنای مشروع بر قاعده ممنوعیت تحمیل اضافه‌کاری، موجب تضعیف حاکمیت قانون گردیده است، لذا اصلاح تقنینی باید با لحاظ تقدم منافع عمومی در شرایط بحران، بر پایه اصل تناسب صورت پذیرد، به نحوی که جبران متناسب و مؤثر برای اضافه‌کاری تحمیلی (به عنوان آخرین راهکار) تضمین شده و در عین حال، حقوق شغلی و سلامت کارکنان که لازمه استمرار کارآمد سیستم بهداشت است، به طور کامل پاس داشته شود.</div> <div style="text-align: justify;">Background and Aim: The phenomenon of mandatory overtime among healthcare professionals in Iran has emerged as one of the most contentious legal and managerial challenges within the healthcare system over the past two decades. This study critically examines the Single Article Act on Enhancing the Productivity of Clinical Staff in the Health System (2009) and its implementing regulations, addressing the fundamental question of whether the imposition of additional working hours without the explicit and informed consent of healthcare personnel can be considered legally justified under the doctrines of public law and labor law. Method: This research adopts a descriptive–analytical approach. Data were collected through library-based sources, including statutory texts, legal doctrine, and relevant academic literature. Ethical Considerations: The study was conducted in accordance with the principles of research ethics, integrity, and accuracy in scholarly representation. Results: The Act contains no explicit prohibition against the imposition of overtime without consent. This legislative silence, particularly in situations of peak service demand, allows for interpretative ambiguity whereby employers may construe the phrase “as needed” as implicitly authorizing compulsory overtime. However, by relying on general labor regulations prohibiting involuntary overtime and interpreting the statute in light of its underlying purpose and normative spirit, such compulsion may be deemed legally impermissible. Conclusion: The current legal framework lacks a clear and enforceable mechanism for reconciling the continuity of public healthcare services with the fundamental rights of clinical personnel. The legislator’s failure to precisely define and narrowly circumscribe emergency conditions as a lawful exception to the prohibition of imposed overtime undermines legal certainty and the rule of law. Accordingly, legislative reform grounded in the principle of proportionality is required, ensuring that while public health service continuity is preserved in crisis situations, any imposed overtime is strictly exceptional, adequately compensated, and does not compromise the occupational rights and health of clinical staff, which are essential to the sustainability of the healthcare system. Please cite this article as: Ameri Z, Khosravi A. Violation of the Right to Health of Clinical Staff in Light of Mandatory Overtime (with a Look at the Law on Improving the Productivity of Clinical Staff in the Health System). Medical Law Journal. 2026; 20: e32.</div> حق بر سلامت, اضافه‌کاری اجباری, کارکنان بالینی, وضعیت اضطراری, خدمات عمومی Right to Health, Mandatory Overtime, Clinical Staff, Emergency Conditions, Public Healthcare Services 487 502 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-2448-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Ameri زهرا عامری z.ameri@ub.ac.ir 100319475328460015821 100319475328460015821 Yes . Department of Law, Faculty of Administrative and Economic Sciences, University of Bojnord, Bojnord, Iran. گروه حقوق، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران. Ahmad Khosravi احمد خسروی 100319475328460015822 100319475328460015822 No Department of Law, Faculty of Literature and Humanities, University of Birjand, Birjand, Iran. گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.