Medical Law Journal

fa حقوق سلامت جنسی در ایران و اسناد بین‌المللی Sexual Health Rights in Iran and International Instruments مروری Review Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: حقوق سلامت جنسی به عنوان بخشی از حقوق بشر و از مؤلفه‌های اصلی سلامت عمومی، در دهه‌های اخیر در اسناد بین‌المللی به‌ویژه در اعلامیه جهانی حقوق بشر (۱۹۴۸ م.)، میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (۱۹۶۶ م.)، کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان (۱۹۷۹ م.)، برنامه اقدام قاهره (۱۹۹۴ م.) و دستورکار توسعه پایدار ۲۰۳۰ مورد توجه ویژه قرار گرفته است. این اسناد با تأکید بر آزادی جنسی، برابری جنسیتی و حق تصمیم‌گیری فردی در حوزه باروری، درصدد تضمین سلامت و کرامت انسانی‌اند. با این حال، در جمهوری اسلامی ایران، مفهوم سلامت جنسی بر مبنای آموزه‌های اسلامی و ارزش‌های فرهنگی تعریف می‌شود و پیوندی وثیق با اخلاق، خانواده و مسئولیت اجتماعی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی مبانی ارزشی و سازوکارهای اجرایی سلامت جنسی در اسناد بین‌المللی و نظام حقوقی ایران انجام شده است. روش: پژوهش حاضر از نظر هدف، بنیادیـنظری و از نظر ماهیت، توصیفی ـ تحلیلی است. داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز به روش کتابخانه‌ای و از طریق فیش‌برداری از اسناد بین‌المللی، قوانین موضوعه ایران، منابع فقهی و متون حقوقی مرتبط جمع‌آوری شده و سپس با رویکردی تطبیقی مورد واکاوی و تحلیل قرار گرفته‌اند. ملاحظات اخلاقی: در انجام این پژوهش، اصول اخلاق علمی در نگارش، امانت‌داری در ارجاع به منابع، اصالت متن و عدم سرقت ادبی به طور کامل رعایت شده است. یافته‌ها: بررسی‌ها نشان می‌دهد که اسناد بین‌المللی بر پایه اومانیسم، فردگرایی مطلق و لیبرالیسم بنا شده و سلامت جنسی را در قالب آزادی‌های فردی بدون محدودیت‌های مذهبی تعریف می‌کنند؛ در حالی که نظام حقوقی ایران بر پایه خدامحوری، اصالت خانواده و ضوابط شرعی، سلامت جنسی را در چارچوب علقه زوجیت و تعهدات اخلاقی مشروع می‌داند. از این رو، تعارضات بنیادینی در مفاهیمی چون برابری جنسیتی، سقط جنین و الگوهای رفتاری خارج از خانواده میان این دو دیدگاه وجود دارد. نتیجه‌گیری: هرچند هر دو نظام بر اهمیت سلامت و کرامت انسان تأکید دارند، اما تفاوت در مبانی معرفت‌شناختی و ارزش‌های فرهنگی، مانع از پذیرش بی‌قید و شرط اسناد جهانی در حوزه سلامت جنسی در ایران می‌شود. پذیرش این اسناد بدون بومی‌سازی، چالش‌های حقوقی و اجتماعی جدی به همراه دارد؛ بنابراین بازتعریف مفاهیم جهانی سلامت جنسی در پرتو مبانی اسلامی و تدوین اسناد بومی جهت پاسخگویی به نیازهای جامعه ضرورت دارد.</div> <div style="text-align: justify;">Background and Aim: Sexual health rights, as an integral component of human rights and a core dimension of public health, have received increasing attention in international instruments over recent decades, particularly in the Universal Declaration of Human Rights (1948), the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights (1966), the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women (1979), the Cairo Programme of Action (1994), and the 2030 Agenda for Sustainable Development. By emphasizing sexual freedom, gender equality, and individual autonomy in reproductive decision-making, these instruments seek to safeguard human health and dignity. However, in the Islamic Republic of Iran, the concept of sexual health is defined in accordance with Islamic teachings and cultural values and is closely intertwined with morality, family, and social responsibility. This study aims to comparatively examine the underlying value systems and implementation mechanisms governing sexual health in international instruments and the Iranian legal system. Method: In terms of its purpose, this study is fundamental-theoretical, and in terms of its nature, it adopts a descriptive-analytical approach. The required data and information were collected through library-based research and systematic extraction of materials from international instruments, Iranian statutory laws, Islamic jurisprudential sources, and relevant legal literature, and were subsequently examined and analyzed from a comparative perspective. Ethical Considerations: Throughout the conduct and preparation of this study, the principles of research ethics, academic integrity in citing sources, textual originality, and the avoidance of plagiarism were fully observed. Results: The findings indicate that international instruments are grounded in humanism, absolute individualism, and liberalism, and conceptualize sexual health primarily in terms of individual freedoms without religious constraints. By contrast, the Iranian legal system is founded upon theocentrism, the primacy of the family, and Sharia-based norms, and recognizes sexual health within the framework of lawful marital relations and legitimate moral obligations. Accordingly, fundamental differences exist between the two perspectives with respect to such issues as gender equality, abortion, and behavioral patterns outside the family institution. Conclusion: Although both approaches emphasize the importance of human health and dignity, differences in their epistemological foundations and cultural values preclude the unconditional acceptance of international instruments concerning sexual health in Iran. The acceptance of such instruments without contextualization and localization may give rise to significant legal and social challenges. Accordingly, there is a need to reconceptualize global understandings of sexual health in light of Islamic principles and to develop context-specific legal and policy frameworks responsive to the needs of Iranian society. Please cite this article as: Habibi Tabar M, Niknezhad J, Esmaili M. Sexual Health Rights in Iran and International Instruments. Medical Law Journal. 2026; 20: e40.  </div> سقط جنین, بارداری, حقوق سلامت جنسی, آزادی جنسی, برابری جنسیتی Abortion, Pregnancy, Sexual Health Rights, Sexual Freedom, Gender Equality 619 635 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-2476-1&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Habibi Tabar مهدی حبیبی‌تبار 100319475328460016077 100319475328460016077 No PhD Student in Private Law, Ayatollah Amoli Branch, Islamic Azad University, Amol, Iran. دانشجوی دوره دکتری حقوق خصوصی، واحد آیت‌ا... آملی، دانشگاه آزاد اسلامی، آمل، ایران. Javad Niknezhad جواد نیک‌نژاد j.niknejad@yahoo.com 100319475328460016078 100319475328460016078 Yes . Associate Professor, Department of Private Law, West Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran. دانشیار گروه حقوق خصوصی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Mehdi Esmaeili مهدی اسماعیلی 100319475328460016079 100319475328460016079 No Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran. دانشیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.