Medical Law Journal

fa دادرسی جرائم ارتکابی توسط بیماران دوقطبی در نظام حقوقی ایران، با نگاهی به عملکرد مشابه در نظام حقوقی کامن‌لا Adjudication of Offences Committed by Persons with Bipolar Disorder in the Iranian Legal System: A Comparative Perspective on the Common Law Approach پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: به موجب اصول مهم حقوق کیفری، خدشه به هر یک از عناصر مشکله جرم در لحظه وقوع آن، از موجبات عدم اجرای مجازات می‌باشد. این مهم در قوانین جزایی اکثر کشورها تصریح یافته است. با این ‌حال تشریفات تشریفات دادرسی پیچیده ممکن است این قوانین را در عمل بی‌اعتبار نماید. در این پژوهش، هدف آن است که تشریفات دادرسی جرائم ارتکابی توسط بیماران دوقطبی در دو نظام حقوقی ایران و کانادا مورد قیاس قرار دهد. روش: این پژوهش به روش تحلیلی ـ توصیفی انجام‌ شده و جرائم ارتکابی توسط نوع خاص از اختلال روانی با نام دوقطبی مورد مطالعه قرار گرفته است. ملاحظات اخلاقی: در تمامی مراحل نگارش، مطابق با اصول تحقیق عمل گردید. یافته‌ها: در کشور ما به سبب عدم اعتبار نتایج علمی در جریان تجدید نظر یا فرجام‌خواهی و همچنین لزوم ارتباط بین علم قاضی و ادله مورد قبول، استفاده از ماده 149 قانون مجازات اسلامی ممکن نخواهد بود. در عین‌ حال نظام دادرسی دادگستری، موانع تحقق جرم را نپذیرفته و به فرض ثبوت فقدان عقل در لحظه وقوع جرم، مراحل اداری دادرسی به صورت عادی ادامه یافته و در نهایت مجازات اجرا نخواهد شد که برای نظام قضایی هزینه‌بر محسوب می‌گردد. نتیجه‌گیری: نظام حقوق اداری کامن‌لایی کشور کانادا در اقدامی نوآورانه، آیین‌نامه اداری پزشکی قانونی برای شناخت چهار بیماری روحی در حین ارتکاب جرم را تهیه ‌کرده و در صورت تشخیص زوال اراده در لحظه ارتکاب جرم، علم قاضی بر مبنای آن قرار موقوفه تحقیق را صادر نموده و پرونده مختومه اعلام می‌گردد. به نظر می‌رسد این مهم توانسته عدالت را به نحوی صحیح اجرا نماید.  </div> <div style="text-align: justify;">Background and Aim: Under fundamental principles of criminal law, the absence or impairment of any constituent element of an offence at the time of its commission may preclude the imposition of criminal punishment. This principle is expressly recognized in the criminal laws of many jurisdictions. Nevertheless, complex procedural requirements may, in practice, undermine the effective application of such substantive rules. This study aims to comparatively examine the procedural treatment of offences committed by persons with bipolar disorder in the Iranian legal system and the Canadian common law system. Method: This descriptive-analytical study examines offences committed by persons diagnosed with bipolar disorder, with particular emphasis on the procedural and substantive implications of mental disorder for criminal responsibility. Ethical Considerations: Honesty, integrity, and fidelity to scholarly principles were observed throughout all stages of the study. Results: In Iran, the practical application of Article 149 of the Islamic Penal Code is subject to significant difficulties, particularly because scientific and forensic psychiatric findings may not be accorded decisive evidentiary weight at the appellate and cassation stages and because the relationship between judicial knowledge and legally admissible evidence must be established. Moreover, the criminal justice system does not adequately recognize the absence of criminal responsibility as an impediment to the realization of criminal liability at the procedural stage. Consequently, even where the absence of criminal capacity at the time of the offence is established, ordinary procedural proceedings may continue, while punishment is ultimately not imposed. This approach imposes unnecessary costs on the judicial system. Conclusion: In Canada, the common-law criminal justice framework has developed specialized procedural mechanisms for addressing mental disorder in criminal proceedings. Under the Canadian Criminal Code, courts may order assessments of an accused’s mental condition to determine fitness to stand trial and whether the accused was suffering from a mental disorder at the time of the offence so as to be exempt from criminal responsibility. Where the statutory requirements are satisfied, the court may render a verdict of not criminally responsible on account of mental disorder rather than impose a criminal conviction. This framework provides a structured mechanism for incorporating forensic psychiatric evidence into criminal adjudication and may contribute to a more effective and proportionate administration of criminal justice. Please cite this article as: <a href="http://ijmedicallaw.ir/search.php?slc_lang=en&sid=1&author=MohammadTaghiPour">Mohammadtaghipour</a> AH, Karam Ravan F, <a href="http://ijmedicallaw.ir/search.php?slc_lang=en&sid=1&author=SheikhBagloo">Sheikh Bagloo</a> N, <a href="http://ijmedicallaw.ir/search.php?slc_lang=en&sid=1&author=Salim">Salim</a> AR. Adjudication of Offences Committed by Persons with Bipolar Disorder in the Iranian Legal System: A Comparative Perspective on the Common Law Approach. Medical Law Journal. 2026; 20: e27.</div> اراده, بیماران دوقطبی, تشریفات دادرسی, ادله اثبات, کامن‌لا Criminal Responsibility, Bipolar Disorder, Criminal Procedure, Forensic Psychiatric Evidence, Evidence, Common Law 407 421 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-2486-4&slc_lang=fa&sid=1 Amir Hossein Mohammadtaghipour امیرحسین محمدتقی‌پور 100319475328460016058 100319475328460016058 No Department of Law, Science and Research of Fars, Islamic Azad University, Shiraz, Iran. گروه حقوق، واحد علوم و تحقیقات فارس، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران. Farman Ravan2 , Nadereh Sheikh Bagloo3, Ali Reza Salim Karam فرمان کرم‌روان shkwrymqswd@gmail.com 100319475328460016059 100319475328460016059 Yes . Department of Law, Maragheh Branch, University, Islamic Azad University, Maragheh, Iran. گروه حقوق، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران. Nadereh Sheikh Bagloo نادره شیخ بگلو 100319475328460016060 100319475328460016060 No Department of Law, Hamedan Branch, University, Islamic Azad University, Hamedan, Iran. گروه حقوق، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. Ali Reza Salim علیرضا سالم 100319475328460016061 100319475328460016061 No Department of Law, Ahar Branch, University, Islamic Azad University, Ahar, Iran. گروه حقوق، واحد اهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اهر، ایران.