Medical Law Journal

fa بازاندیشی نظریه مسئولیت و ضمان پزشک در استفاده از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی از منظر حقوق پزشکی Rethinking Physician Liability in the Use of Artificial Intelligence–Based Medical Technologies: A Medico-Legal Perspective پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: امروز با پیشرفت فناوری‌های نوین، از جمله هوش مصنوعی در حوزه درمان و اینکه اساساً نحوه مسئولیت و ضمان پزشک در صورت بروز حادثه‌ای برای بیمار با امعان نظر به اینکه طیف گسترده‌ای از افراد مختلف، علاوه بر پزشک، از جمله برنامه‌نویس، شرکت سازنده و یا خود هوش مصنوعی خودآموز در پیشبرد روند درمان نقش دارند، بدین‌سان بررسی وضعیت حاکم بر مسئولیت و ضمان پزشک در استفاده از ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در درمان با توجه به تحولات صورت‌گرفته از منظر حقوق پزشکی امری ضروری است. روش: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر نوع پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی است که با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اینترنتی، مطالب جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل شده‌اند. ملاحظات اخلاقی: در نگارش مقاله جنبه‌های اخلاقی شامل حفظ اصالت متون، صداقت و امانتداری رعایت شده است. یافته‌ها: مسئولیت و ضمان پزشک در ماده 495 قانون مجازات اسلامی (دیات) در خصوص تلف یا صدمه بدنی در صورتی که عمل مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی نباشد، پیش‌بینی شده است. از سویی نیز مستفاد از مواد 290 الی 293 قانون مجازات اسلامی (قصاص) در صورت ارتکاب جرم علیه تمامیت جسمانی انسان‌ها توسط هوش مصنوعی، نمی‌توان آن را مسئول دانست و مجازات کرد، زیرا نه درکی از اعمال خود دارد و نه درکی از مجازات، اما می‌توان بر اساس مواد 501 و 526 قانون مجازات اسلامی (دیات)، شخص برنامه‌نویس یا شرکت سازنده و یا کاربر را مسئول اعمال آن دانست «چه به صورت عمد چه غیر عمد جنایتی رخ داده باشد» و مجازات را بر آن‌ها بار کرد. نتیجه‌گیری: هر پزشکی که تصمیمی در رابطه با استفاده از هوش مصنوعی اتخاذ می‌کند، نمی‌تواند استدلال کند که اطلاعات یا دانش فنی کافی برای اجتناب از مسئولیت ندارد، بلکه مسئول آزمایش و ممیزی مواردی است که توسط سیستم مبتنی بر هوش مصنوعی تولید می‌شود. بنابراین این عمل را از جمله موازین فنی دانست که بایستی در عمل پزشک رعایت شود.</div> <div style="text-align: justify;">Background and Aim: The rapid advancement of emerging technologies, particularly artificial intelligence (AI) in healthcare, has fundamentally transformed the delivery of medical care and raised complex questions concerning physician liability when harm occurs to a patient. Given that a wide range of actors—including physicians, software developers, manufacturers, and even self-learning AI systems—may contribute to clinical decision-making and treatment processes, determining the scope of physician liability has become increasingly complex. This study aims to re-examine the legal foundations of physician liability arising from the use of AI-based medical technologies in light of contemporary developments in medical law. Methods: This applied study employed a descriptive–analytical methodology. Data were collected and analyzed through documentary research using legal literature, library resources, and relevant electronic sources. Ethical Considerations: Throughout the preparation of this article, the principles of academic integrity, honesty, and faithful representation of the consulted sources were fully observed. Results: Under Article 495 of the Islamic Penal Code (Book of Diyat), physicians may incur liability for death or bodily injury where medical interventions fail to comply with accepted medical standards and professional requirements. Furthermore, Articles 290–293 of the Islamic Penal Code (Book of Qisas) indicate that an artificial intelligence system cannot itself bear criminal liability for offences against bodily integrity, as it lacks both legal agency and the capacity to comprehend either its conduct or criminal punishment. Nevertheless, pursuant to Articles 501 and 526 of the Islamic Penal Code (Book of Diyat), liability may be attributed to the software developer, manufacturer, or user of the AI system, irrespective of whether the resulting harm was intentional or unintentional, where the statutory requirements for liability are satisfied. Conclusion: Physicians who decide to employ AI-based medical technologies cannot rely on a lack of technical knowledge or information as a defence against liability. Rather, they remain responsible for critically evaluating, validating, and auditing AI-generated clinical outputs before relying upon them in patient care. Accordingly, such oversight should be regarded as an integral component of the professional and technical standards governing medical practice. Please cite this article as: Teymouri M, Asadinezhad SM, Jafarian V. Rethinking the Theory of Physician Liability and Responsibility in the Use of Artificial Intelligence-Based Tools from the Perspective of Medical Law. Medical Law Journal. 2026; 20: e39.  </div> حقوق پزشکی, ضمان پزشک, مسئولیت, هوش مصنوعی, هوش مصنوعی خودآموز, ربات پزشک Medical Law, Physician Liability, Artificial Intelligence, Self-Learning Artificial Intelligence, Medical Robots, Professional Responsibility. 606 618 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-2107-4&slc_lang=fa&sid=1 Mehrdad Teymouri مهرداد تیموری 100319475328460015809 100319475328460015809 No Postdoctoral Researcher in Medical Law, Department of Biology, Faculty of Basic Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran. پژوهشگر پسادکتری حقوق پزشکی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. Seyyed Mohammad Asadinezhad سیدمحمد اسدی‌نژاد asadinezhad@guilan.ac.ir 100319475328460015810 100319475328460015810 Yes Associate Professor, Department of Law, Faculty of Literature and Humanities, University of Guilan, Rasht, Iran. دانشیار گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. Vahab Jafarian وهب جعفریان 100319475328460015811 100319475328460015811 No Professor, Department of Biology, Faculty of Basic Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran. . استاد گروه زیست‌شناسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه گیلان، رشت، ایران.