Medical Law Journal

fa مسئولیت مدنی ناشی از نقض حق بر حریم خصوصی بیماران به واسطه به کارگیری سامانه‌های هوش مصنوعی در محیط‌های درمان Civil Liability Arising from Violation of Patients' Right to Privacy due to the Use of Artificial Intelligence Systems in Healthcare Environments پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: هوش مصنوعی از کاربردهای مختلفی در محیط‌های بیمارستانی برخوردار است، به نحوی که از مدیریت تا خدمات درمانی و پرستاری را شامل می‌شود. این حجم وسیع کاربرد هوش مصنوعی در بیمارستان‌ها، علیرغم اینکه تأثیرات مثبت بسیار زیادی با خود به همراه داشته است، اما تأثیرات منفی نیز داشته است که از این باب، مسئولیت مدنی آن‌ها مطرح است. در این زمینه، دو نوع بحث وجود دارد: اولاً اینکه نوع مسئولیت مدنی ناشی از نقض حریم خصوصی بیماران از سوی هوش مصنوعی در محیط‌های درمان بایستی مسئولیت مدنی مبتنی بر تقصیر باشد یا مسئولیت مدنی مطلق یا محض؟؛ ثانیاً مسئولیت مدنی در زمینه نقض حریم خصوصی بیماران از سوی هوش مصنوعی در محیط‌های درمان قابل انتساب به چه شخصی است؟ آیا توسعه‌دهنده آن سامانه‌ها را بایستی دارای مسئولیت مدنی دانست یا اینکه کادر درمان یا مدیریت بیمارستان یا حتی خود هوش مصنوعی؟ اهدافی که در این تحقیق دنبال می‌شود، عبارتند از: شناسایی نوع مسئولیت ناشی از نقض حق بر حریم خصوصی بیماران از سوی هوش مصنوعی در محیط‌های درمان از یکسو و شناسایی قابلیت انتساب خسارات در این زمینه است. روش: روش تحقیق حاضر از نوع توصیفی ـ تحلیلی است. در این راستا، از منابع معتبر کتابخانه‌ای اعم از منابع دست اول، یعنی قوانین و مقرراتی که هم در حوزه هوش مصنوعی و هم در حوزه حریم خصوصی بیماران وجود دارد و منابع دست دوم، یعنی کتاب‌ها، مقالات و دیدگاه‌های مرتبط استفاده می‌شود. ملاحظات اخلاقی: این پژوهش با رعایت اصول امانتداری، صداقت، پرهیز از سرقت علمی و دقت تنظیم شده است. یافته‌ها: در نظام حقوقی ایران، مسئولیت مدنی ناشی از نقض حریم خصوصی بیماران توسط سامانه‌های هوش مصنوعی، به دلیل عدم وضع قانون در حوزه هوش مصنوعی، تابع نظام کلی مسئولیت مدنی مبتنی بر تقصیر است. از این رو، صرفاً در صورتی می‌توان نسبت به جبران خسارت ناشی از نقض حریم خصوصی بیماران توسط سامانه‌های هوش مصنوعی اقدام نمود که تقصیر این سامانه‌ها احراز شود. نتیجه‌گیری: نتایج تحقیق حاضر بدین‌صورت است که اولاً تأثیرگذاری هوش مصنوعی بر حق بر حریم خصوصی بیماران به دو دسته ایجابی و سلبی تقسیم می‌شود: از منظر ایجابی، از آنجا که دسترسی به داده‌های موجود در سامانه‌های هوش مصنوعی به سرعت انجام می‌پذیرد، از این رو سطح دسترسی به داده‌های بیماران در این سامانه‌ها نسبت به کاربران انسانی بالاتر است، اما از منظر سلبی، از آن رو که سامانه‌های هوش مصنوعی مرکز عمده انباشت داده‌ها مربوط به بیماران هستند؛ با درز هرگونه اطلاعات از این سامانه‌ها، امکان نقض عمده حریم خصوصی بیماران وجود دارد؛ ثانیاً به علت تعدد سامانه‌های هوش مصنوعی در زمینه‌های پزشکی و ضرورت درج داده‌های شخصی بیماران در آن‌ها در سایه عدم تنظیم‌گری این سامانه‌ها، بایستی مراکزی به منظور نظارت بر حریم خصوصی بیماران در این سامانه‌ها به وجود آید.</div> <div style="text-align: justify;">Background and Aim: Artificial intelligence has various applications in hospital environments, ranging from management to medical and nursing services. This large volume of use of artificial intelligence in hospitals, despite having brought with it many positive effects, has also had negative effects, which raises the issue of their civil liability. In this context, there are two types of discussions: first, whether the type of civil liability arising from the violation of patients' privacy by artificial intelligence in medical environments should be civil liability based on fault or absolute or pure civil liability?; Second, to whom can civil liability be attributed in the context of the violation of patients' privacy by artificial intelligence in medical environments? Should the developer of those systems be considered civilly liable or should the medical staff or hospital management or even the artificial intelligence itself? The objectives pursued in this research are: To identify the type of liability arising from the violation of patients' privacy rights by artificial intelligence in medical environments on the one hand and to identify the possibility of attributing damages in this context. Method: The present research method is descriptive-analytical. In this regard, reliable library sources are used, including primary sources, i.e. laws and regulations that exist in both the field of artificial intelligence and the field of patient privacy and secondary sources, i.e. books, articles and related viewpoints. Ethical Considerations: This research has been prepared in accordance with the principles of trustworthiness, honesty, avoiding plagiarism and accuracy. Results: In the Iranian legal system, civil liability arising from violations of patient privacy by AI systems is subject to the general system of civil liability based on fault, due to the lack of legislation in the field of AI. Therefore, compensation for damages resulting from violations of patient privacy by AI systems can only be sought if the fault of these systems is established. Conclusion: The results of the present study are that, first, the impact of artificial intelligence on patient privacy can be divided into two categories: Positive and negative: From a positive perspective, since access to data in artificial intelligence systems is rapid, the level of access to patient data in these systems is higher than that of human users. However, from a negative perspective, since artificial intelligence systems are the main center for accumulating patient data, any information leakage from these systems could lead to a major violation of patient privacy; Secondly, due to the large number of artificial intelligence systems in the medical field and the necessity of including patients' personal data in them due to the lack of regulation of these systems, centers should be established to monitor patient privacy in these systems. Please cite this article as: Fallah Ketilateh N, Abbasi M, Ghorbani Gatab O. Civil Liability Arising from Violation of Patients' Right to Privacy due to the Use of Artificial Intelligence Systems in Healthcare Environments. Medical Law Journal. 2025; 19: e8.</div> مسئولیت مدنی, هوش مصنوعی, رازداری, حریم خصوصی بیمار, حق بر سلامت Civil Liability, Artificial Intelligence, Confidentiality, Patient Privacy, Right to Health 102 112 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-2225-2&slc_lang=fa&sid=1 Nima Fallah Ketilateh نیما فلاح کتی‌لته 100319475328460014721 100319475328460014721 No Department of Private Law, Tehren-e- Shargh Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه حقوق خصوصی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Majid Abbasi مجید عباسی d.majidabbasi@gmail.com 100319475328460014722 100319475328460014722 Yes Department of Private Law, Qaemshahr Branch, Islamic Azad University, Mazandran, Iran گروه حقوق خصوصی، واحد قائم‌شهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائم‌شهر، ایران. Omid Ghorbani Gatab امید قربانی گتاب 100319475328460014723 100319475328460014723 No Department of Private Law, Tehren-e- Shargh Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه حقوق خصوصی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران