Medical Law Journal

fa هم‌سنجی اصل کیفی‌بودن در قوانین کیفری پزشکی در نظام حقوق جزای ایران و هلند Comparing the Principle of Quality in Medical Criminal Laws in the Criminal Law Systems of Iran and the Netherlands پژوهشي Original Article زمینه و هدف: با توجه به اینکه حیات انسان‌ها به طور مستقیم تحت تأثیر اقدامات پزشکی قرار دارد، قانونگذاری کیفری در حوزه پزشکی باید با لحاظ حساسیت‌ها و ویژگی‌های خاص این حرفه دنبال شود. بی‌توجهی به این ملاحظات می‌تواند مانع تحقق اهداف مورد نظر قانونگذار شود. در این راستا، رعایت «اصل کیفی‌بودن» در قوانین کیفری، تضمین‌هایی روشن و مؤثر را برای حمایت از حقوق و تعهدات پزشکان و بیماران فراهم می‌آورد. اهداف اصلی این پژوهش، نخست بررسی میزان رعایت اصل کیفی‌بودن در قوانین کیفری پزشکی ایران و هلند؛ دوم شناسایی موارد نقض این اصل در نظام‌های حقوقی دو کشور، از جمله ابهامات قانونی و تعارض‌های مقرراتی است. روش: این مقاله با روش توصیفی‌ ـ تحلیلی و بر پایه مطالعات اسنادی نگاشته شده و ابزار اصلی گردآوری داده‌ها، فیش‌برداری از منابع معتبر حقوقی بوده است. ملاحظات اخلاقی: در تمامی مراحل تحقیق، اصول اخلاق پژوهش، از جمله صداقت علمی، امانتداری در نقل مطالب، و رعایت بی‌طرفی در تحلیل دیدگاه‌ها به طور کامل رعایت شده است. یافته‌ها: اگرچه در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ اصولی همچون اصل قانونی‌بودن جرم و مجازات به صورت صریح مورد توجه قرار گرفته ‌است، اما مفهومی با عنوان مشخص «اصل کیفی‌بودن قانون کیفری» به عنوان یکی از ارکان تنظیم‌گری در حوزه جرائم پزشکی، در این قوانین مشاهده نمی‌شود. همچنین معیارهای ناظر بر کیفیت قانون کیفری، نظیر شفافیت، انسجام، پیش‌بینی‌پذیری و اجتناب از تعارض‌های مقرراتی، به طور ساختارمند در نظام تقنین ایران مد نظر قرار نگرفته‌اند. این در حالی است که در نظام حقوقی هلند، این اصول نه‌تنها در سطح قانونگذاری، بلکه در مرحله اجرا و تفسیر نیز با تأکید بر مبانی حقوق بشری، به صورت نهادینه لحاظ شده‌اند. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که اصل کیفی‌بودن در قوانین کیفری مرتبط با حوزه پزشکی در نظام حقوقی ایران، به دلایل متعددی از جمله: صدور آیین‌نامه‌ها و بخشنامه‌های متعدد و بعضاً متعارض از سوی نهادهای اجرایی مانند سازمان نظام پزشکی و وزارت بهداشت، وجود ابهامات گسترده در مقررات کیفری پزشکی و برداشت‌های تفسیری متعارض از سوی مراجع قضایی، با چالش‌های جدی مواجه است و عملاً در موارد متعددی نقض شده است. این وضعیت منجر به کاهش شفافیت، پیش‌بینی‌پذیری و انسجام در مقررات کیفری پزشکی شده و در نتیجه، نه‌تنها اعتماد جامعه پزشکی را تحت تأثیر قرار داده، بلکه حقوق بیماران نیز در معرض تهدید قرار گرفته است. در مقابل، در نظام حقوق کیفری هلند، به دلیل وجود یک نهاد تخصصی مستقل که به قانونگذار در زمینه تدوین و اصلاح مقررات کیفری پزشکی مشاوره می‌دهد، اصول حاکم بر کیفیت قانونگذاری، به ویژه اصل کیفی‌بودن، به نحو مؤثری رعایت شده است. افزون بر آن، این اصل در حقوق کیفری هلند بر پایه موازین حقوق بشر، به ویژه اصل شفافیت و اصل پیش‌بینی‌پذیری قوانین کیفری، مورد حمایت مضاعف قرار گرفته است که خود زمینه‌ساز اعتماد عمومی و امنیت حقوقی در فرآیندهای کیفری مرتبط با خدمات پزشکی شده است.   <div>Background and Aim: Given the direct impact of medical interventions on human life, criminal legislation in the healthcare sector must reflect the profession’s unique sensitivities and ethical dimensions. This study aims to assess the degree of compliance with the principle of legislative quality in medical criminal laws in Iran and the Netherlands. Method: This research was conducted using a descriptive-analytical approach, relying on document-based legal studies. The main data collection tool was note-taking from credible legal sources and legislative documents. Ethical Considerations: Throughout the research process, all ethical principles of academic research were strictly observed, including scientific integrity, proper citation of sources, and neutrality in analyzing legal perspectives. Results: Although the 2013 Islamic Penal Code of Iran explicitly affirms key principles such as the legality of crimes and punishments, it does not include a specific concept equivalent to the "principle of legislative quality" as a cornerstone of regulation in the field of medical criminal law. Furthermore, fundamental criteria for high-quality legislation-such as clarity, consistency, predictability and avoidance of regulatory conflict-have not been systematically integrated into Iran’s legislative framework. In contrast, the Dutch legal system has institutionalized these principles not only at the legislative level but also in the implementation and interpretation of medical criminal laws, with particular emphasis on human rights foundations. Conclusion: The findings of this study reveal that the principle of legislative quality in Iran’s medical criminal law faces considerable challenges. Key issues include the proliferation of numerous-often contradictory-directives from executive bodies like the Medical Council and Ministry of Health, significant legal ambiguities within medical criminal statutes and inconsistent interpretations by the judiciary. These issues have eroded legal clarity, predictability and coherence, thereby diminishing trust within the medical community and jeopardizing patients’ rights. By contrast, the Dutch criminal justice system demonstrates a more robust commitment to legislative quality, facilitated by the presence of a specialized independent advisory body that supports lawmakers in drafting and reforming medical criminal legislation. Moreover, the Dutch framework is anchored in fundamental human rights principles, particularly those of clarity and foreseeability in criminal law, which in turn promote public confidence and legal certainty in the administration of criminal justice within the healthcare context. Please cite this article as: Bayat SH, Koosha J, Ghassemi GH. Comparative Analysis of the Principle of Legislative Quality in Medical CriminalLaw: A Study of Iran and the Netherlands. Medical Law Journal. 2025; 19: e17</div> اصل کیفی‌بودن, قوانین کیفری پزشکی, شفافیت, عدم تزاحم قانونی, اصل قانونی‌بودن جرم و مجازات,هلند, ایران Principle of Quality, Medical Criminal Law, Transparency, Non-Interference in Law, Principle of Legality of Crime and Punishment, Netherlands, Iran 190 202 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-2296-2&slc_lang=fa&sid=1 Shabnam Bayat شبنم بیات 100319475328460014628 100319475328460014628 Yes Department of Criminal Law and Crimonolgy, Faculty of Law, Theology and Political science, ‎Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، ‌تهران، ایران Jafar Koosha جعفر کوشا jkoosha@yahoo.com 100319475328460014629 100319475328460014629 No Department of Criminal Law and Crimonolgy, Faculty of Law, Theology and Political science, ‎Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، ‌تهران، ایران Ghasem Ghasemi قاسم قاسمی 100319475328460014630 100319475328460014630 No Department of Criminal Law and Crimonolgy, Faculty of Law, Theology and Political science, ‎Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، ‌تهران، ایران