Medical Law Journal

fa جایگاه گزارش پزشکی قانونی در بین ادله اثبات، با لحاظ اصل حاکمیت قانون The Position of the Forensic Medical Report among the Evidence, Taking into Account the Principle of the Rule of Law پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: پزشکی قانونی نهادی رسمی برای کسب استعلامات مرتبط با مسائل پزشکی محسوب می‌گردد. با این حال جایگاه دقیق این نوع ادله به درستی مشخص نیست و در عمل نتوانسته به اجرای کامل ماده 149 قانون مجازات اسلامی کمک نماید. در کشور کانادا برای اثبات چهار نوع بیماری روانی، رویه قابل‌ اعتمادی تهیه‌ شده که به ‌نوعی ادله قانونی در شناخت اختلال روانی در لحظه وقوع جرم محسوب می‌گردد. روش: این پژوهش به روش تحلیلی ـ توصیفی انجام ‌شده و هدف آن است که امکان اعمال رویه پزشکی قانونی کانادا در ایران را مورد واکاوی قرار دهد. ملاحظات اخلاقی: این پژوهش به طور کامل در چهارچوب اخلاق، شرع و اصول و قواعد تحقیق در علم حقوق، نگاشته شده است. یافته‌ها: چنین نتیجه شد که به سبب عدم مرزبندی ادله اثبات در نظام حقوقی کانادا، اصل حاکمیت قانون به درستی اجرا شده و پیام ماده 149 قانون مجازات اسلامی که به صورت عرفی در نظام حقوقی کانادا پذیرفته‌ شده، به طور کامل قابل ‌اجرا خواهد بود، اما با وضعیت خاص نهاد ادله اثبات در نظام حقوقی کشورمان، اصل حاکمیت قانون و همچنین اصل عدالت قضایی، به درستی قابلیت اعمال نداشته و جهت پرهیز از ورود به حاشیه‌های قضایی، نظام قضایی تنها ادله قانونی را مبنای صدور احکام می‌داند. نتیجه‌گیری: در حال حاضر مکتوب‌بودن قوانین شکلی و ماهوی دادرسی کیفری، مهم‌ترین مانع در مسیر اجرای ماده مهم 149 قانون مجازات اسلامی می‌باشد. در راستای اجرای اصول اساسی حاکمیت قانون، می‌توان برای اجرای تبصره اول ماده 202 آیین دادرسی کیفری، آیین‌نامه‌ای تهیه نمود و در این صورت تشخیص علمی پزشکی قانونی در خصوص جنون در لحظه ارتکاب جرم، در شمول ادله قانونی و یا ادله قضایی با اعتماد بالا قرار خواهد گرفت و تحت این شرایط، می‌توان به مانند الگوی کشور کانادا رفتار نمود. در این صورت ماده 149 قانون مجازات اسلامی به عادلانه‌ترین طریق ممکن قابلیت اجرا داشته و مشکلات خاص ناشی از ادله اثبات در نظام حقوقی کشورمان که در خصوص جرائم سنگین با سخت‌گیری بیشتر بررسی می‌گردد، قابل مرتفع‌شدن می‌باشد. در این صورت نیاز به طی مراحل پرپیچ‌ و خم اصلاح قوانین موضوعه نبوده و نهاد جدیدی در ادبیات حقوق کیفری تأسیس نخواهد شد، بلکه تنها تبصره قانونی که الزاماتی بر دوش نهادهای اجرایی ـ قضایی قرار داده، اجرا شده و نتیجه آن اجرای بهتر و کامل‌تر حاکمیت قانون در بحث ادله اثبات جنون در حین ارتکاب جرم می‌باشد.</div> <div style="text-align: justify;">Background and Aim: Forensic medicine is considered an official institution for obtaining inquiries related to physical issues. However, the exact position of this type of evidence is not clearly defined and in practice it has not been able to help fully implement Article 149 of the Islamic Penal Code. In Canada, a reliable procedure has been prepared for four types of mental illnesses, which is considered a kind of legal evidence in recognizing mental disorder at the moment of mental disorder. Method: This study was conducted using an analytical-descriptive method and aims to investigate the possibility of applying the Canadian forensic medicine procedure inside Iran. Ethical Considerations: This research is written entirely within the framework of ethics, Sharia and the principles and rules of research in the science of law. Results: It was concluded that due to the lack of demarcation of evidence in the Canadian legal system, the principle of the rule of law has been implemented correctly and the message of Article 149 of the Islamic Penal Code, which is conventionally accepted in the Canadian legal system, will be fully applicable.However, with the special status of the institution of evidence in our country's legal system, the principle of the rule of law and the principle of judicial justice cannot be properly applied and in order to avoid entering the judicial margins, the judicial system considers only legal evidence as the basis for issuing sentences. Conclusion: Currently, the written nature of the formal and substantive laws of criminal procedure is the most important obstacle in the implementation of the important Article 149 of the Islamic Penal Code. In line with the implementation of the basic principles of the rule of law, a regulation can be prepared to implement the first note of Article 202 of the Criminal Procedure Code and in this case, the scientific diagnosis of forensic medicine regarding insanity at the time of committing the crime will be included in the legal evidence or judicial evidence with high confidence and under these conditions, we can behave like the model of Canada. In this case, Article 149 of the Islamic Penal Code can be implemented in the most equitable way possible and the specific problems arising from the evidence of proof in our country's legal system, which is examined more strictly in the case of serious crimes, can be resolved. In this case, there is no need to go through the tortuous stages of amending the existing laws and a new institution will not be established in the literature of criminal law; Rather, it is only a legal note that places obligations on the executive-judicial institutions; it has been implemented and the result is a better and more complete implementation of the rule of law in the discussion of evidence proving insanity during the commission of a crime. Please cite this article as: Askaroghli M, Nikkhah Sarnaghi R, Javid E. The Position of the Forensic Medical Report among the Evidence, Taking into Account the Principle of the Rule of Law. Medical Law Journal. 2025; 19: e59.</div> ادله اثبات, اصل حاکمیت قانون, اختلال روانی, کامن‌لا, پزشکی قانونی Evidence, Rule of Law, Mental Disorder, Common Law, Forensic Medicine 901 914 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-2416-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohsen Askaroghli محسن عسکراوغلی 100319475328460015398 100319475328460015398 No Department of Law, Maragheh Branch, Islamic Azad University, Maragheh, Iran. گروه حقوق، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران. Reza Nikkhah Sarnaghi رضا نیکخواه سرنقی marzira3@gmail.com 100319475328460015399 0009-0002-0012-4647 Yes Department of Law, Faculty of Literature and Humanities, Urmia University, Urmia, Iran. گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران. Ehsan Javid احسان جاوید 100319475328460015400 100319475328460015400 No Department of Law, Maragheh Branch, Islamic Azad University, Maragheh, Iran. گروه حقوق، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران.