Medical Law Journal

fa رفع تعارض اراده فرد و رضایت وراث در اهدای عضو پس از مرگ در ایران از دیدگاه فقهی و حقوقی Resolving the Conflict of Individual Will and the Consent of Heirs in Organ Donation after Death in Iran from the Jurisprudence and Legal Point of View پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: نظام حقوقی حاکم بر اهدای عضو پس از مرگ در ایران با چالش تقابل دو منبع مشروعیت‌بخش مواجه است: اراده پیشین فرد (وصیت/ کارت اهدا) و رضایت اجماعی وراث کبیر. این پژوهش، با واکاوی ریشه‌های فقهی ـ حقوقی این تعارض، به آزمون این فرضیه می‌پردازد. هدف نهایی، ارائه الگویی اصلاحی برای همسوکردن قوانین با مستحکم‌ترین مبانی فقهی و رفع موانع اجرایی است. روش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای و الکترونیکی انجام شده است. ملاحظات اخلاقی: در این پژوهش اصول اخلاقی، از جمله دقت در استناد به منابع، صداقت علمی در تحلیل داده‌ها و بی‌طرفی در ارائه دیدگاه‌های مختلف مشاهده شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد در فقه امامیه، ادله‌ای متقن مبتنی بر اصولی چون «تسلط بر نفس» و «لزوم وفای به وصیت»، از اعتبار و اولویت اراده فرد حمایت می‌کند. در مقابل، ادله ناظر به حق ولایت وراث در این امر خاص، عمدتاً ضعیف یا مبتنی بر ملاحظات خارجی است. با این حال، قانونگذار با شرط‌کردن «رضایت اتفاقی کلیه وراث»، عملاً به تضعیف جایگاه اراده فردی و تقویت الگوی ولایت‌محور پرداخته است. نتیجه‌گیری: برای حل این تعارض و ارتقای کارآمدی نظام، بازنگری قانونی ضروری است. این مطالعه «الگوی اصلاحی سلسله‌مراتبی سه‌سطحی» را پیشنهاد می‌کند: سطح اول: اعطای اولویت مطلق به اراده صریح فرد؛ سطح دوم: تصمیم‌گیری بر مبنای اکثریت یا ترتیب درجه خویشاوندی در صورت فقدان اراده صریح؛ سطح سوم: مداخله مرجع قضایی صالح در موارد اختلاف غیر قابل حل، فقدان اولیا یا فوریت پزشکی. اصلاح قوانین بر اساس این الگو، گامی بلند در جهت تحقق عدالت، احترام به حاکمیت فرد و تأمین مصلحت اهم نجات جان بیماران خواهد بود.</div> Background and Aim: Organ donation, as a life-saving procedure, encounters a conflict between two fundamental concepts: "Individual autonomy" and "the sanctity of the human corpse". In the Iranian legal system, this conflict manifests in determining the ultimate decision-making authority-whether it lies with the will of the living individual or the consent of the deceased's next of kin. This study aimed to analyze this conflict and elucidate the jurisprudential and legal relationship between these two decision-making sources Method: This research was conducted using a descriptive-analytical method, drawing on authoritative jurisprudential sources (books and articles) and Iranian statutory laws (the Organ Transplantation Act, the Civil Code, and the Islamic Penal Code. Ethical Considerations: In this study, ethical principles, including accuracy in citing sources, academic honesty in data analysis, and impartiality in presenting diverse viewpoints, were observed. Results: The findings revealed that, from the perspective of Imamiyyah jurisprudence, significant evidence supports the validity and priority of an individual's will, based on the principle of self-determination and pure consent (Tayyib al-Nafs). In contrast, the inherent right of the next of kin to make decisions is seriously questioned due to the principle of non-authority (Asl-e Adam-e Velayat). On the other hand, legal analysis indicated that although the law acknowledges the will, the mandatory requirement for "consent from all legal adult heirs" has, in practice, become a decisive and often obstructive factor. This has led to the disregard of the deceased's will and delays in the transplantation process. This duality has created a significant gap between jurisprudential foundations and legal application. Conclusion: The arbitrary approval of Uniform-Judicial Votes in various areas, such as issues related to public health and medical rights and the disregard for the principles of differential and technical legislation that are consistent with the foundations of such areas, will have no result other than a possible violation of the people's right to security and health and will present the courts with many ambiguities when dealing with cases in this area. Please cite this article as: Akbari M. Resolving the Conflict of Individual Will and the Consent of Heirs in Organ Donation after Death in Iran from the Jurisprudence and Legal Point of View. Medical Law Journal. 2025; 19: e69. اهدای عضو, وصیت, اراده فردی, رضایت اولیا, فقه امامیه, قانون پیوند اعضا Organ Donation,Will, Individual Will, Gurdians Consent,Imamiyah Jurisprudence, Organ Transplants Law 1047 1063 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-2262-2&slc_lang=fa&sid=1 Mahmood Akbari محمود اکبری m.akbari@abru.ac.ir 100319475328460015430 100319475328460015430 Yes Department of Law, Faculty of Humanities, Ayatollah Boroujerdi University, Borujerd, Iran. گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت‌ا... بروجردی، بروجرد، ایران.