fa حق دسترسی به اطلاعات و کپی‌رایت در فضای مجازی پژوهشي Original Article <p dir="RTL">کپی‌رایت یا حقوق مؤلف و حق دسترسی به اطلاعات به گفتمان‌های رایج در فضای مجازی تبدیل شده است. تعارضی اولیه یا واقعی میان این دو وجود دارد، چراکه کپی‌رایت با اعطای حقوق انحصاری به دارندگان آن دسترسی به اطلاعات مندرج در آثار ادبی و هنری را کنترل می‌کند، در حالی که حق دسترسی به اطلاعات به عنوان جلوه‌ای از حق بنیادی بشری آزادی بیان مستلزم دسترسی به اطلاعات مشمول کپی‌رایت است. این تعارض که زمانی به سطح داخلی محدود بود، هم‌اینک با پیشرفت و گسترش فناوری‌های ارتباطات و دیجیتال‌شدن اطلاعات برخوردار از کپی‌رایت توجه بین‌المللی را به خود معطوف داشته است. سازمان جهانی مالکیت فکری اولین نهاد بین‌المللی بود که متوجه چنین تنشی شد، ولی بر این باور بود که راهکار استثناها و محدودیت‌ها در کپی‌رایت قادر است این تنش را برطرف کند، اما این راه حل با چالش‌هایی برخاسته از عوامل گوناگون رو به رو است. نویسنده مقاله کنونی بر این دیدگاه است که ساز و کار استثناها و محدودیت‌ها برای کارآمدی در حل تعارض کپی‌رایت و حق دسترسی به اطلاعات نیازمند تقویت از رهگذر رویکرد حقوق بشری به استثناها و محدودیت‌ها، از یکسو و تأکید بر تعهدات دولت‌ها به ویژه تعهد به همکاری بین‌المللی در زمینه احترام، حمایت و برآورده‌ساختن حق بشری دسترسی به اطلاعات است.</p> <p>Copyright or author&rsquo;s right and right to access to information have become common discourses in cyberspace. There is an apparent or real tension between the two, since copyright grants to its holder&#39;s exclusive rights to control access to information contained in their works while everyone&rsquo;s right to access to information as a manifestation of the fundamental right of freedom of expression requires access to information. The tension, once confined to domestic level, has recently captured international attention due to advances and expansion of communication technologies and digitization of copyrighted materials. WIPO was the first international body to notice the tension and express the idea that the historical mechanism of exceptions and limitations to copyright is capable of solving the potential conflict. But the adequacy of this mechanism is faced with challenges stemming from various factors.</p> <p>This paper will argue that the traditional mechanism needs reinforcement through a pro-right to access approach to exceptions and limitations to copyright, on the one hand, and the States&rsquo; obligations to respect, protect and fulfill the human right to access to information on the other.</p> آزادی بیان, دسترسی به اطلاعات, کپی‌رایت, مالکیت فکری Copyright, Access to Information, Freedom of Expression, Intellectual Property 7 35 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-1-307&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Habibi Mojandeh محمد حبیبی مجنده mhabibiim@gmail.com 10031947532846005534 10031947532846005534 Yes دانشکده حقوق، دانشگاه مفید، قم، ایران دانشکده حقوق، دانشگاه مفید، قم، ایران