Medical Law Journal

fa سیاست جنایی افتراقی در قبال اختلال روانی بزه‌دیده در مقایسه با اختلال روانی بزهکار؛‌ ضرورت و چالش‌ها The differential criminal policy in victim's mental disorder in comparison with offender's; necessity and challenges پژوهشي Original Article <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: واکنش به ارتکاب جرم که در گذشته در همه موارد سرکوبگرانه بود و تنها با در نظر گرفتن عنصر مادی جرم شکل می‌گرفت، در جریان تحولات حقوق کیفری، به ترکیبی از پاسخ‌های سرکوبگرانه -پیشگیرانه تغییر شکل داده و بررسی وضعیت روانی مرتکب جرم به یکی از پایه‌های مهم مسئولیت کیفری تبدیل شده است. امروزه برداشتن مسئولیت کیفری از فردی که از ادراک و تمییز برخوردار نیست یا در ارتکاب رفتار، ارادی عمل نمی‌کند از اصول حقوق کیفری به شمار می‌رود. اما سوی دیگر ارتباط میان اختلال روانی و جرم، وضعیت روانی بزه‌دیده است. نگاهی به تحقیقات صورت ‌گرفته نشان می‌دهد که افراد دارای اختلال روانی بیش از آنکه خطرناک و عامل ارتکاب جرایمِ به ویژه خشونت بار باشند، بزه‌دیدگان این جرایم هستند. مواد و روش‌ها: پیش‌فرض پژوهش این است که چنانچه قانونگذار دایره مفهوم و مصادیق را در موضوع جنون بزهکار گسترش دهد و افراد بیشتری را از این عامل رافع مسئولیت کیفری برخوردار کند، بالتبع افراد بیشتری به دلیل داشتن اختلالات روانی، به عنوان بزه‌دیدگان خاص مورد حمایت قرار خواهند گرفت. به این منظور، پس از ارائه تفسیرهای حقوقی و روان‌شناختی از جنون، با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی این سوال می‌پردازیم که آیا معنایی که قانونگذار از جنون اختیار کرده، در خصوص بزه‌دیده مجنون نیز عیناً قابل استناد خواهد بود؟  یافته‌ها: در قوانین کیفری داخلی، تأسیس جنون در دو موردِ جنون بزهکار و جنون بزه‌دیده منشأ اثر است. آنچه قانون مجازات اسلامی در خصوص تعریف جنون و مصادیق آن ارائه کرده است، رویکردی حمایتی است که با هدف برداشتن مسئولیت کیفری از طیفی از بیماران دارای اختلال روانی اتخاد شده است؛ اما این رویکرد در همه مواردی که بزه‌دیده دارای اختلال روانی است قابل استفاده نخواهد بود. زیرا با توجه به برخی احکام افتراقی ناظر بر بزه‌دیده مجنون، این انطباق معنایی در عمل طیف گسترده‌ای از این افراد را به بزه‌دیدگان قانونی تبدیل خواهد کرد. ملاحظات اخلاقی: در کلیه مراحل انجام پژوهش حاضر، صداقت و امانتداری رعایت شده است. نتیجه‌گیری: در حالی که نتیجه تحقیقات از آسیب‌پذیری بزه‌دیدگان دارای اختلال روانی حکایت دارد، این موضوع در حقوق ایران با چالش‌های تقنینی و خلأهای حمایتی مواجه است و قانونگذار با تمرکز بر جنون بزهکار، وضعیت روانی بزه‌دیده را نادیده گرفته است. پیشنهاد پژوهش مذکور این است که با وارد کردن اختلال روانی بزه‌دیده در قوانین کیفری ماهوی، نخست این امر در تعزیـرات از جهات تشدید مجازات مـحسوب شود و یا دستکم تبعیض‌های مثبتی که گاه برای برخی افراد آسیب‌پذیر در نظر گرفته شده است به افراد دارای اختلال روانی تسری پیدا کند. دوم، در جرایمی که متعارف بودن بزه‌دیده به لحاظ ذهنی، از شرایط تحقق جرم است، ارتکاب آن جرم بر بزه‌دیده مجنون با شرایط خاص به صورت افتراقی مورد پیش‌بینی قرار گیرد. و سوم، در حدود و قصاص، هر جا که ثبوت مجازات منوط به عاقل بودن بزه‌دیده است، از تعمیم تعریف کنونی جنون و ملاکهای آن به بزه‌دیده پرهیز شده و درصدد ایجاد تأسیس مستقلی از جنون بزه‌دیده جرم باشد.</div> <div style="text-align: justify;">Background and Aim: The reaction to the crime, which in the past was repressive in all cases and was formed only by considering the actus reus, during the evolution of criminal law, was transformed into a combination of repressive-preventive responses and examining the mens rea as well. It has become one of the important foundations of criminal responsibility. As a result, now the removal of criminal responsibility from a person who does not have the power of perception and discrimination or does not act voluntarily is one of the principles of criminal law. However, the victim's mental disorder is the another side of the coin. A look at the researches show that people with mental disorders are the victims of these crimes, rather than being dangerous and the perpetrators of particularly violent crimes; Therefore, it is expected that this important issue in the relationship between insanity and crime will be considered by the criminal legislator. Materials and Methods: Our assumption in this study is that if the legislator expands the concept and examples in the subject of offender's insanity and cover more people consequently will be under criminal protection as special victims because of their mental disorder. To this purpose, we will use a descriptive-analytical method to examine the question of whether the meaning that the legislator has adopted of insanity, where the victim of the crime is insane, can be used in the same way? Results: The establishment of insanity in two cases of offender's insanity and victim's insanity is the source of effect. However, what the Islamic Penal Code has provided regarding the definition of insanity and its examples, is a supportive approach that has been taken with the aim of removing criminal responsibility from a range of patients with mental disorders. This approach will not be applicable in all cases where the victim has a mental disorder. Because of some discriminatory provisions in domestic law that deal with the insane victim this semantic adjustment is contrary to the protectionist approach, and in practice a wide range of individuals will become legal victims. Ethical considerations: In order to organize this research, honesty and fidelity have been observed. Conclusion: While the results of the researches indicate the vulnerability of victims with mental disorders, this issue in Iranian law faces legislative challenges and protective gaps. The legislator has ignored the mental state of the victim by focusing on the insanity of the offender. The study suggest incorporating the victim's mental disorder into the substantive criminal law, this should first be considered in terms of aggravation of punishment in Tazirat or positive discrimination that uses sometimes for some Vulnerable individuals is intended to spread to people with mental disorders. Second, in crimes where the normality of the victim is one of the necessary circumstances in the commission of the crime, the commission of that crime on the insane victim should be provided with special conditions. And third, in Hudud and Retaliation, wherever the proof of punishment depends on the victim being rational, he should refrain from generalizing the current definition of insanity and its criteria to the victim and seek to establish an independent establishment from the victim of insanity. Cite this article as: Roustaie M, Abdollahzadeh Rafi M. The differential criminal policy in victim's  mental disorder in comparison with offender's; necessity and challenges. Medical Law Journal 2021; 15(56): e51.</div> جنون؛ اختلال روانی؛ بزه‌دیدگی؛ بزهکاری؛ حمایت قانونی Insanity, Mental Disorder, Victimization, Criminality, Legal Protection 817 832 http://ijmedicallaw.ir/browse.php?a_code=A-10-1738-1&slc_lang=fa&sid=1 Mehrangiz Roustaie مهرانگیز روستائی m.roustaie@gmail.com 100319475328460010611 100319475328460010611 Yes Department of Law, Faculty of Humanities, Malayer University, Malayer, Iran گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ملایر،‌ ملایر،‌ ایران Mahdi Abdollahzadeh Rafi مهدی عبداله زاده رافی rafi.mehdi@gmail.com 100319475328460010612 100319475328460010612 No Department of Psychology, Faculty of Humanities, Malayer University, Malayer, Iran گروه روان‌شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه ملایر،‌ ملایر،‌ ایران