دوره 20، شماره 61 - ( 1-1405 )
جلد 20 شماره 61 صفحات 530-514 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mirian Darbandi E S, Saeedi M A, Firoozabadian M. Civil Liability of Physicians Toward Patients Unfit to Drive: Reconsidering the Tension Between Professional Confidentiality and the Theory of Attribution. MLJ 2026; 20 (61) :514-530
URL: http://ijmedicallaw.ir/article-1-2032-fa.html
URL: http://ijmedicallaw.ir/article-1-2032-fa.html
میریان دربندی الههسادات، سعیدی محمدعلی، فیروزآبادیان مهدی. مسئولیت مدنی پزشک در قبال بیماران فاقد صلاحیت رانندگی با تأمل در تعارض رازداری حرفهای تا قابلیت انتساب. مجله علمی پژوهشی حقوق پزشکی. 1405; 20 (61) :514-530
1- گروه حقوق، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران.،
2- گروه حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
2- گروه حقوق، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
چکیده:
زمینه و هدف: تصادفات جادهای در ایران همچنان یکی از مهمترین معضلات سلامت عمومی و چالشهای سیاست جنایی و حقوق سلامت است و سهم «عامل انسانی» در آن، به ویژه در پیوند با بیماریهای روانپزشکی، اختلالات مغز و اعصاب، نارساییهای بینایی و مصرف داروها و مواد مؤثر بر هوشیاری، چشمگیر گزارش شده است. در این میان، پزشک تنها بازیگر فنیای است که همزمان به اطلاعات تخصصی درباره وضعیت سلامت راننده و به مخاطرات اجتماعی ناشی از ادامه رانندگی او دسترسی دارد؛ با این حال، نظام حقوقی ایران سازوکار روشنی برای تعیین حدود تعهد پزشک در تعارض میان رازداری حرفهای و ضرورت پیشگیری از خطر برای اشخاص ثالث را پیشبینی نکرده است. پرسش اصلی مقاله آن است که مبنای مسئولیت مدنی پزشک در قبال بیماران فاقد صلاحیت رانندگی چیست و تا کجا میتوان با تکیه بر مبانی فقهی و نظریههای نوین مسئولیت، دامنه این مسئولیت را توسعه داد، بیآنکه اعتماد به نظام سلامت مخدوش شود؟
روش: پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی و با بهرهگیری از منابع فقه امامیه، حقوق مدنی و حقوق سلامت، مقررات راهنمایی و رانندگی و اسناد سیاستگذاری داخلی و نیز تحلیل تطبیقی نظامهای حقوقی فرانسه، آلمان و ایالات متحده سامان یافته است. دادهها از متون قانونی، آرای قضایی، اسناد سیاستگذاری و مقالات علمی بهروز در حوزه مسئولیت پزشک، رازداری حرفهای و گزارشدهی بیماران پرخطر، گردآوری و با روش تحلیل محتوای حقوقی و تطبیقی بررسی شدهاند.
ملاحظات اخلاقی: در تمامی مراحل نگارش صداقت و امانتداری رعایت شده است.
یافتهها: بررسیها نشان میدهد که در حقوق ایران، علیرغم تصریح آییننامههای راهنمایی و رانندگی بر ممنوعیت رانندگی برخی بیماران، تکلیف صریح و نظاممند برای پزشک در خصوص گزارشدهی رانندگان پر خطر به اشخاص ثالث ذیصلاح وجود ندارد و این خلأ، پزشک را در وضعیت تعارض دائمی میان وفاداری به رازداری و مسئولیت اجتماعی قرار میدهد. تحلیل تطبیقی نشان میدهد که در فرانسه و آلمان با پیشبینی استثنائات قانونی و اعطای مصونیت مدنی، پزشک در موارد تهدید جدی سلامت عمومی مکلف یا مجاز به اطلاعرسانی است و در ایالات متحده نیز، هرچند مبنای مسئولیت پزشک عمدتاً در چهارچوب رابطه قراردادی باقی مانده، اما رویههای قضایی جدید به تدریج به سمت پذیرش مسئولیت مشروط پزشک نسبت به اشخاص ثالث در حال حرکت است. از منظر نظری، قاعده لاضرر، اصل اهم و مهم و نظریه قابلیت انتساب، ظرفیت توجیه توسعهیافتهای برای پذیرش مسئولیت مدنی پزشک در موارد خاص را فراهم میآورد.
نتیجهگیری: از نتایج به دستآمده در این پژوهش این موضوع حاصل میشود که با تکیه بر مبانی فقهی و نظریههای نوین مسئولیت مدنی و با الهام از تجربههای موفق حقوق تطبیقی میتوان چهارچوبی هنجاری برای مسئولیت مدنی پزشک در قبال بیماران فاقد صلاحیت رانندگی در حقوق ایران ترسیم کرد که در آن، افشای حداقلی، اطلاعرسانی هدفمند به مراجع ذیصلاح، مستندسازی دقیق و اعطای مصونیت مدنی به پزشک، تعارض میان رازداری و پیشگیری از خطر را تا حد زیادی مدیریت میکند. چنین چهارچوبی میتواند ضمن حفظ اعتماد افراد جامعه به نظام سلامت، به کاهش سوانح رانندگی، صیانت از جان اشخاص ثالث و ارتقای کارآمدی حقوق سلامت و حقوق مسئولیت مدنی در ایران یاری رساند.
روش: پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی و با بهرهگیری از منابع فقه امامیه، حقوق مدنی و حقوق سلامت، مقررات راهنمایی و رانندگی و اسناد سیاستگذاری داخلی و نیز تحلیل تطبیقی نظامهای حقوقی فرانسه، آلمان و ایالات متحده سامان یافته است. دادهها از متون قانونی، آرای قضایی، اسناد سیاستگذاری و مقالات علمی بهروز در حوزه مسئولیت پزشک، رازداری حرفهای و گزارشدهی بیماران پرخطر، گردآوری و با روش تحلیل محتوای حقوقی و تطبیقی بررسی شدهاند.
ملاحظات اخلاقی: در تمامی مراحل نگارش صداقت و امانتداری رعایت شده است.
یافتهها: بررسیها نشان میدهد که در حقوق ایران، علیرغم تصریح آییننامههای راهنمایی و رانندگی بر ممنوعیت رانندگی برخی بیماران، تکلیف صریح و نظاممند برای پزشک در خصوص گزارشدهی رانندگان پر خطر به اشخاص ثالث ذیصلاح وجود ندارد و این خلأ، پزشک را در وضعیت تعارض دائمی میان وفاداری به رازداری و مسئولیت اجتماعی قرار میدهد. تحلیل تطبیقی نشان میدهد که در فرانسه و آلمان با پیشبینی استثنائات قانونی و اعطای مصونیت مدنی، پزشک در موارد تهدید جدی سلامت عمومی مکلف یا مجاز به اطلاعرسانی است و در ایالات متحده نیز، هرچند مبنای مسئولیت پزشک عمدتاً در چهارچوب رابطه قراردادی باقی مانده، اما رویههای قضایی جدید به تدریج به سمت پذیرش مسئولیت مشروط پزشک نسبت به اشخاص ثالث در حال حرکت است. از منظر نظری، قاعده لاضرر، اصل اهم و مهم و نظریه قابلیت انتساب، ظرفیت توجیه توسعهیافتهای برای پذیرش مسئولیت مدنی پزشک در موارد خاص را فراهم میآورد.
نتیجهگیری: از نتایج به دستآمده در این پژوهش این موضوع حاصل میشود که با تکیه بر مبانی فقهی و نظریههای نوین مسئولیت مدنی و با الهام از تجربههای موفق حقوق تطبیقی میتوان چهارچوبی هنجاری برای مسئولیت مدنی پزشک در قبال بیماران فاقد صلاحیت رانندگی در حقوق ایران ترسیم کرد که در آن، افشای حداقلی، اطلاعرسانی هدفمند به مراجع ذیصلاح، مستندسازی دقیق و اعطای مصونیت مدنی به پزشک، تعارض میان رازداری و پیشگیری از خطر را تا حد زیادی مدیریت میکند. چنین چهارچوبی میتواند ضمن حفظ اعتماد افراد جامعه به نظام سلامت، به کاهش سوانح رانندگی، صیانت از جان اشخاص ثالث و ارتقای کارآمدی حقوق سلامت و حقوق مسئولیت مدنی در ایران یاری رساند.
واژههای کلیدی: مسئولیت مدنی پزشک، بیماران فاقد صلاحیت رانندگی، رازداری حرفهای، قابلیت انتساب، ایمنی جادهای، حقوق تطبیقی پزشکی
نوع مطالعه: پژوهشي |
دریافت: 1404/9/4 | پذیرش: 1405/2/7
دریافت: 1404/9/4 | پذیرش: 1405/2/7
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
